Change text size:   <p>Increase font size</p>   <p>Reduce font size</p>  |   Print page:   <p>Print this page</p>
  |   Contact us   Contact us icon   
 
languages
Filipino
Filipino

Filipino - Ang pagtatrabaho sa NSW 

Ang mga karapatan at responsibilidad ninyo sa lugar pagawaan

Alamin ang inyong mga karapatan sa lugar pagawaan

Isang patnubay mula sa Mga Ugnayang Pang-industriya ng NSW (NSW Industrial Relations)

Pagsisimula sa pansubok na trabaho

Karamihan sa mga trabaho ay ibinibigay pagkatapos ng isang panayam (interview) 

Kung iniaalok ng isang trabaho, maaari kayong pasubukin muna o isalang bilang probasyonaryo upang malaman kung kaya ninyo ang trabaho. Ang inyong taga-empleyo ay kailangang sabihin sa inyo kung gaano katagal ang panahon ng inyong pagkaprobasyonaryo o pagsubok at kailangang mabayaran kayo sa mga ginawa ninyong trabaho.

Kung kayo ay hihiranging magtrabahong pangkaranasan (work experience) na walang bayad, ito ay dapat gagawin sa pamamagitan ng isang rehistradong samahang tagapagsanay pang-edukasyon katulad ng isang eskuwelahan, TAFE o pamantasan.

Hilingin na nakasulat ang trabahong iniaalok

Kung kayo ay binibigyan ng trabaho, hilingin sa taga-empleyo na isusulat niya ang paliwanag kung ano ang mga kondisyon at inaasahan sa inyo habang nasa trabaho. 

Dapat kasamang nakasulat:

  • ang pangalan ng inyong taga-empleyo 
  • ang mga gagawin at reponsibilidad sa trabaho
  • kung magkano ang ibabayad sa inyo bawat oras, linggo o kinsenas
  • ang mga oras ng inyong pagtatrabaho
  • kung kayo ay isang di-pirmihang manggagawa (casual), pansamantala (part-time) o buong araw (full-time) ang pagtatrabaho
  • ang mga kondisyon ng pagka-empleyo
  • ang mga kaayusan ng inyong pagtatrabaho, katulad ng pagbubukod-bukod (award) o kasunduan (agreement).

Bago kayo pumayag sa iniaalok na trabaho

Maaari kayong nakaempleyo sa ilalim ng isang pagbubukod-bukod (award) o kasunduan (agreement). Kung kayo ay hihilingin na pumirma ng isang dokumento upang sumang-ayon sa mga natatanging kondisyon, kailangang basahin ng mabuti ito. Huwag nila kayong mapilit na pumirma kaagad dito, lalo na kung hindi ito nababagay sa inyo. 

Humingi ng sapat na oras sa inyong tagaempleyo upang mapag-isipan ang dokumento.

Malaya ninyong hilingin na madala sa bahay ang kasunduan at hilingin din sa ibang taong tapat sa inyo na basahin din ito at matulungan kayo. Maaari din kayong humingi ng payo sa isang abugado bago kayo magdesisyon. 

Kung hindi kayo nakakatiyak tungkol sa mga kondisyong nasa kasunduan na pinapamirma sa inyo, tawagan ang Linyang Pang-impormasyon para sa Makatarungang Pagtrabaho  (Fair Work Infoline) sa 13 13 94.

Isang pagbubukod-bukod o kasunduan?

Ang uri ng kaayusan na nakailalim ang trabaho ninyo ay maaaring isang award o isang kasunduan.

Alamin kung anong award o kasunduan nakasali ang inyong trabaho, dahil sakop nito ang mga bagay tungkol sa pinakamababang sahod (minimum wage) na maaaring maibayad sa inyo, mga dagdag na bayad (penalty rates) na kasali at nagbabalangkas sa mga dapat ninyong magagawa at mga hindi ninyo magagawa.  

Tawagan ang Fair Work Infoline sa 13 13 94 upang malaman kung anong award ang nakasakop sa inyo o kung ang inyong lugar trabaho ay sakop ng isang partikular na kasunduan.

Ang inyong bayad

Ang inyong taga-empleyo ay magbayad sa inyo ng di-bababa sa pinakamababang pasahod na sang-ayon sa inyong award o kasunduan o ang pambansang pinakamababang pasahod para sa  mga empleyadong malaya sa award. Ang ratang ito ay base sa uri ng ginagawa ninyong trabaho at ang mga oras ng pagtrabaho. Maaari kayong bayaran ng lalong mataas sa pinakamababang pasahod para sa inyong trabaho.

Kayo ay maaari ring mabayaran sa mga gastusin (allowance) sa paggawa ng mga natatanging gawain, sa pagtrabaho sa labas ng inyong regular na oras ng trabaho (overtime pay) o sa mga rata (penalty rates) dahil sa pagtrabaho sa mga gabi at araw na walang nakatakdang trabaho (weekends and holidays).

Dapat kayong mabayaran ng regular ng inyong taga-empleyo, at kung hihilingin ninyo, ay mabayaran ng hindi madalang sa bawat kinsenas. 

Hindi puwedeng bawasan ng inyong taga-empleyo ang inyong sahod kung wala kayong nakasulat na pagpapahintulot o iniuutos ng batas. Walang perang maaaring makaltas ang maaaring gawin sa inyong taunang bayad pambakasyon. 

Kayo ay dapat mabayaran ng pera, sa pamamagitan ng tseke o pagdeposito ng bayad sa inyong bangko.

Dapat magbigay ang inyong mga taga-empleyo ng listahan ng sahod (pay slip) na nagpapakita kung ano ang inyong mga kabayaran.

Ang Mga Pambansang Batayan ng Pagtatrabaho  (National Employment Standards)

Ang sampung National Employment Standards (NES) ay sumasakop sa lahat ng mga trabahador na naninilbihan sa pribadong sektor.

Sa ilalim ng NES, ang mga maggagawa ay may ligal na karapatan sa mga kondisyon sa trabaho. 

Kasama sa kanilang rata ng pasahod na nakalagay sa kanilang award o kasunduan o ang pambansang pinakamababang pasahod, ang NES ang nagbibigay ng proteksiyon (safety net) sa mga maggagawa na hindi maaaring mabago ng isang taga-empleyo upang magamit na pangdehado sa isang manggagawa.

Ano ang idudulot ng National Employment Standards sa bawat manggawa?

Ang sampong NES ay nagdudulot sa bawat manggagawa sa pribadong sektor ng:

  1. Pinakamaraming oras ng pagtatrabaho sa bawat linggo (maximum weekly hours of work) – 38 oras bawat linggo, maaaring madagdagan ng ilang nararapat na oras.
  2. Paghiling ng mga mabago-bagong kaayusan sa pagtatrabaho (request for flexible working arrangements) magpapahintulot sa mga magulang at tagapag-alaga ng mga batang hindi pa nag-aaral o mga may-kapansanan na wala pang 18 na taong gulang na humingi ng pagbabago sa mga kaayusan sa pagtatrabaho upang makatulong sa paga-alaga ng bata.
  3. Pagliban ng magulang at iba pang kaugnayang karapatan (Parental leave and related entitlements) – hanggang 12 buwan na walang bayad na pagliban, at karapatang humingi ng dagdag na 12 buwang walang bayad na pagliban at iba pang uri ng mga pagliban sa trabaho na may kaugnayan sa panganganak (maternity leave), pagiging tatay ng kapapanganak (paternity leave) at pag-ampon.
  4. Taunang pagliban (annual leave) – 4 na linggong may bayad na pagliban sa trabaho bawat taon, at may dagdag pang isang linggo para sa ilang mga halinhinang  manggagawa (shift workers).
  5. Pagliban dahil sa pansarili o sa pag-aalaga at makataong dahilan (personal/carer’s leave at compassionate leave) – 10 araw na pagliban na may bayad para sa personal na dahilan at pag-aalaga, dalawang araw na walang bayad na pagliban dahil sa kinakailangang pag-aalaga at dalawang araw na makataong pagliban (compassionate leave) (ngunit walang bayad sa mga di-pirmihang maggagawa (casual).
  6. Pagliban upang maglingkod sa komunidad (community service leave) – walang bayad na pagliban upang makapaglingkod ng boluntaryo sa mga gawaing pang-emerhensiya at pagliban na may bayad hanggang 10 araw upang maglingkod bilang hurado sa korte (jury service).
  7. Matagalang pagliban sa trabaho (long service leave) – karapatang makapag-ipon ng matagalang pagliban sa trabaho.
  8. Pampublikong pagbakasyon (public holidays) – may bayad ang 8 pambansang mga pampublikong   kapistahan at idagdag ang mga pampublikong kapistahan sa estado o lokal.
  9. Pasabi sa pagwakas ng pagka-empleyo at kabayaran dahil hindi na kayo kailangan (notice of termination and redundancy pay) – hanggang 4 na linggong pasabi kung wawakasan ang pagka-empleyo (5 linggo kung ang manggagawa ay nahigit 45 taon ang edad at may hindi bababa ng 2 taong tuloy-tuloy na pagtrabaho) at hanggang 16 na linggong bayad sa pagka-redundancy, kapwang nakabase sa kahaba ng panahon sa pagtatrabaho.
  10. Pagbibigay ng isang Pang-impormasyong Pahayag Tungkol sa Makatarungang Trabaho (Declaration of  Work Information Statement) – ang mga taga-empleyo ay dapat magbigay ng ganitong pahayag.

Mga paminsan-minsang (casual) manggagawa

Ang mga kaswal na manggagawa ay may dagdag na sahod, tinatawag na (loading), upang pantulong sa hindi nila pagkabayad ng mga pagliban kung nagkasakit (sick leave) at iba pang mga pagliban sa trabaho, walang panahon ng pasabi kung winawakasan ang pagkaempleyo at walang garantiya ng patuloy na  pagkaempleyo.  

Ang inyong mga responsibilidad sa lugar trabaho

Bilang isang maggagawa, kailangan ninyong sundin ang lahat na makatarungan at nararapat na tagubiling galing sa inyong tagaempleyo at makipagtulungan sa kanila sa pagkakaroon ng ligtas at malusog na lugar trabaho.

Ang pagwawakas sa inyong pagka-empleyo

Ang inyong pagka-empleyo ay maaari ninyong wakasan o ang inyong taga-empleyo ay magbibigay ng nararapat na pasabi, lalong mabuti kung ito ay nakasulat. Tingnan ang inyong dokumento ng award o kasunduan tungkol sa mga panahon ng pasabi. 

Maaari kayong alisin sa trabaho ng inyong tagaempleyo kung:

  • ang inyong kontrata sa trabahong may taning (fixed-term) ay dumating na sa petsa ng pagwakas
  • hindi mahusay o  di-nakakasiya ang pagtatrabaho
  • dahil sa mga kadahilang medikal, kung hindi na kayo nakagagawa ng inyong trabaho (ngunit hindi ito kasali sa loob ng anim na buwan mula sa pagkaroon ng pagkasugat sa lugar trabaho)
  • dahil sa malala o sinadyang kabastusan, na maaaring hahantong sa pagkatalsik sa trabaho ng walang panahon ng pasabi.

Maaari din kayong maalis sa trabaho kung nahihirapan ang negosyo o nagkaroon ng mga pagbabago at hindi na kinakailangan ang pagtrabaho ninyo doon. Ito ang tinatawag na redundancy (nawalan ng saysay). 

Tingnan ang inyong mga dokumento ng award o kasunduan at ang NES para sa anumang mga maaaring sisingilin ninyong mga karagdagang bayad.

Mga nakakatulong na websites at matatawagan

NSW Industrial Relations
www.industrialrelations.nsw.gov.au

Fair Work Online
www.fairwork.gov.au

Fair Work Infoline
Tel: 13 13 94